[ ج : ] احوالات خوزستان « 1 » در روزنامجات هر روزى به خاكپاى مبارك عرض شد كه احوالات شهر دزفول در آخر مفصلا عرض خواهد شد . حال عرض تفصيل شهر و خوزستان « 2 » و ايلاتش و نظم سياق اردوى سليمان خان سهام الدوله به تفصيل به خاكپاى مبارك پادشاه جمجاه اسلام‌پناه - روحى و روح العالمين فداه - عرض شد . تشبيهء شهر چون كه دوربين فرنگى نبود و ممكن نشد كشيدنش ، از آن‌جهت به طريق اختصار دورنمايى موافق قابليت خود خانزاد در صفحه ظهر [ تص 3 ] كشيده ، به حضور مبارك حضرت ظل اللهى - روحى فداه - انشا الله تعالى مشرف خواهد شد . [ وجه تسميه و سرگذشت دزفول ] شهر دزفول كه دزفول ناميده‌اند اول در ايام سلف در عهد اردشير بابكان [ 30 ر ] يك قلعه كوچك ساخته بودند و اسمش را با زبان خودشان دزپل « 3 » گذاشته بودند . معنى دز قلعه است چون كه قلعه آن‌طرف رودخانه و چسبان بر پل رودخانه است . اسمش را قلعه پل گذاشته‌اند حال از كثرت استعمال دزفول شده ( 56 ) . و آن قلعه كه از ايام قديم ساخته [ 30 پ ] بودند حالا خراب شده ، جزئى آثار قلعه معلوم است . در ايام قديم بعد از ساخته شدن قلعه كم‌كم مردم از اطراف جمع شده ، جمعيت به هم رسيده ، خانه ساخته ، ساكن شده‌اند . شهر شده ، از قرارى كه مىگفتند اكثر اهالى بعد از خراب شدن كوفه آمده در آنجا وطن نموده‌اند . آباد شده . تركيب شهر اصل تركيب شهر دراز وقوع يافته ، خانه‌ها « 4 » چسبيده به رودخانه است و اطراف شهر ، تخمينا ، سه ميل راه مىشود . و همهء خانه‌هاى « 5 » شهر از غنى و فقير از خشت پخته ساخته‌اند و خشت پخته مثل عراق و آذربايجان گران نيست . و سبب ساختن خانه‌ها از

--> ( 1 ) . در اصل : نيز « وقايع عربستان » . ( 2 ) . در اصل : عربستان . ( 3 ) . در اصل : دزبل . ( 4 ) . در اصل : خانها . ( 5 ) . در اصل : خانها .